Rasyonalizm Nedir?

Rasyonalizm Nedir?

Akılcılık ve Usçuluk olarak da adlandırabileceğimiz felsefi bir görüş olan Rasyonalizm, bilginin doğruluğunu ölçmek için doğuştan gelen aklı ve bu aklın görevlerinden olan düşünme gücünü kullanır.  Bu felsefi görüşe göre bizler bilginin kaynağına duyularımızda değil yalnızca aklımızda ulaşabiliriz. Bu görüşün savunduğu en önemli hususlardan olan “Nedeni olmaksızın hiçbir şeyin var olamayacağını ve bundan ötürü, her şeyin kavranmasının olanaklı olduğu” ileride bahsini açacağımız bilgi kuramında empirizme(deneycilik) karşı çıkan bir görüşü meydana getirmektedir.

Ayrıca Rasyonalizm, kesinliği belli olan bilgilerin zorunlu deneyimsel ilkelerden önce geldiğini ve bu tür bir bilgiye ulaşmanın yalnızca akılla mümkün olduğu; çünkü, deneyimsel yöntemleri uygularken kullandığımız duyuların geçici ve net olmayan bilgiler verdiğini ileri süren bir görüş olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu görüşler empiristler tarafından kabul edilmemiş; Empiristler, Rasyonalist görüşün tam aksine duyuların, algıların ve deneyimlerin neticesi sonucunda bilgi edinebileceğimiz görüşünü savunmaktadır.

  • Farabi,
  • René Descartes,
  • Immanuel Kant,
  • Sigmund Freud,
  • Platon
  • Sokrates,
  • Voltaire ,
  • Aristoteles

Ve ismini belirtmediğim nice filozof ve düşünür de Rasyonalizm görüşünü benimsemiştir.

Rasyonalizm görüşünü benimseyen filozoflardan olan René Descartes’e göre zihnimizin duyumlarla ve deneylerle elde ettiği ile hayal gücüyle edindiği bilgiler olasılık içerir, bunlar her zaman açık ve seçik olmamaktadır. Çünkü bu türden bilgilerimizin herhangi gerçek bir nesne karşılığı bulunmamaktadır. Bu iki bilgi türünden edinilen bilgiler, zihnin hayal ve fantezileriyle oluşturulmuş kurgulardan meydana gelmektedir.

Descartes’e göre doğruluğu açık ve net olan bilgiler yalnızca doğuştan gelen bilgilerdir. Bu tarz bilgiler yapısı gereği genel geçer ve zorunlu olan bilgiler olarak karşımıza çıkmaktadır. Descartes, doğuştan gelen bilgileri en değerli bilgi kabul etmekle dogmatik rasyonalizmi benimsemiş bir bilgi kuramcısı olarak karşımıza çıkar. Ayrıca Descertas’e göre anlama yetimiz ve duyularımızı bizleri yanıltabileceği gibi bu yanılma ihtimali insanın her şeye şüphe ile bakmasına neden olur. İnsanlar, şüphe ederek şüphe edemeyeceği bir noktaya ulaşabilir. O da “şüphelenmekte olduğumdan şüphe edemem.” Ve “Şüphe etmek, düşünmek demektir.” Fikirleridir. Bu vesileyle Descartes, ünlü sözü olan “Düşünüyorum öyleyse varım.” Önermesine ulaşmıştır. Düşünüyor olabilmem, var olduğumdan, düşünen bir varlığın yani “ben” in var olduğundan emin olabilmemi sağlamaktadır; çünkü eğer var olmasaydım düşünemezdim. Bu kanıtlamasıyla birlikte Descartes, doğruluğundan açık ve net bir şekilde emin olduğu bir önerme bulunduğunu göstermiş olur. Bununla şüpheciliğin, hiçbir şey bilinemez, şeklindeki ana düşüncesini net bir şekilde çürütmüş olur. Bu açıklamaların üzerine mutlak doğru bilgiye akıl ile ulaştığından dolayı Descartes, rasyonalist bir filozoftur.

Bir diğer filozof olan Aristoteles’e göre ise insan doğuştan bir bilgi getirmemiştir. İnsan, duyu organları ile elde ettiği verileri işleyebilme ayrıca tümel kavramlar oluşturabilme yeteneğine sahiptir. Aristoteles bu görüşünü şu şekilde dile getirir: “Bilgi duyumla başlar, ancak bilgi duyum değildir. Bilgide duyumun yanında başka bir öğenin, aklın işe karışması söz konusu olmazsa asla bilim ve felsefe meydana gelemez.”

Aristoteles’ e göre bilgiyi edinebilme yetisine sahip olan şey, akıldır. Akıl da etkin ve edilgen olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır. Bilginin malzemesini edilgen akıl, yani duyular verirken, onu biçimlendirebilen ise etkin akıldır. İnsan doğumundan itibaren kendisiyle birlikte getirdiği bazı temel kalıplara sahiptir ve bu temel kalıplar sayesinde bilgiyi biçimlendirir ve genel kavramlar biçiminde ortaya koyar.

Son olarak Farabi’nin görüşlerini ele alacağız. Farabi’nin görüşleri Aristoteles’in görüşleriyle benzerlik göstermektedir. Farabi’ye göre akıl, duyu ve nazar olmak üzere bilginin üç kaynağı vardır. Duyusal bilgiler duyu organları ile alınabilen ve tekil olarak karşımıza çıkan bilgilerdir. Aklımız sayesinde kendi iç dünyamızda olanları, zihin durumlarımızı gözlemleyebiliriz. Nazar ise doğduğumuzda kendimizle birlikte getirdiğimiz düşüncelere karşılık gelmektedir. Duyu ve akıl bizlere doğrudan bilgi verirken , nazar dolaylı bilgi verir. Duyu organlarımızla algıladığımız dış dünyaya ait olan tekil bilgiler rasyonalist görüşe göre doğru bilgiler değildir. Bu bilgiler yalnızca doğru bilginin malzemesinin oluşturabilirler. Tekil bilgiler derinliğine düşünme(nazar) ve  akıl yürütme yoluyla biçimlendirilerek genel kavramlara, yargılara dönüştürülür. Böylece kesin ve genel geçer bilgilere ulaşabilmiş oluruz.

Farabi’ye göre insan zihninde doğuştan getirilen düşünceler vardır ve bu düşünceler insan aklında var olan sezgi gücü sayesinde kavranır. Sezgi ise kesin ve genel geçer bilgiye ulaşma aracıdır.

Mükremin Aslan

Rasyonalizm

Rasyonalizm

Resmin alındığı site için tıklayınız.

Edilgen: Pasif

Tümel Kavram: Bir kavram, içine aldığı bireylerin tümünü ifade ediyorsa tümel kavramdır.

(Not: İlgili kişiler için filozofların ve düşünürlerin tam listesini mail adresi üzerinden atabilirim.)

İletişim: edebialem1 @gmail.com

Kaynak için tıklayınız.

[Toplam: 4   Ortalama: 4.8/5]

6 Yorum

    • Mükremin Aslan demiş ki:

      Teşekkür ediyorum Erva Hanım. Umarım Rasyonalizm hakkında genelde olsa bir bilgi verebilmişimdir.

      16 Ekim 2020
      Yanıtla
  1. Aliye Nur Akarsel demiş ki:

    Mükremin bey Yazı çalışmanızı okurken lisedeki yıllarımı hatırladım. Felsefe en iyi yapabildiğim dersti normalde sıkılırım bu tarz bilgi yüklü yazılardan fakat bilgilerimi tazelemis hatta üzerine eklemiş olduğum yerler oldu. Elinize emeğinize sağlık

    15 Ekim 2020
    Yanıtla
    • Mükremin Aslan demiş ki:

      Eseri inceleyip değerlendirdiğiniz için size minnettarım Aliye Hanım. Rasyonalizm’i hakkında genel bir bilgi vermek ve bu görüşü benimseyen üç filozoftan bahsetmek istedim. Okurlara yararı olduysa ne mutlu bana.

      16 Ekim 2020
      Yanıtla
  2. Emre Özkan demiş ki:

    Oldukça bilgilendirici bir metin ortaya koymuşsunuz Mükremin bey.
    Kaleminize sağlık…

    16 Ekim 2020
    Yanıtla
    • Mükremin Aslan demiş ki:

      Teşekkür ediyorum Emre Bey bilgileri güzel bir şekilde aktarabildiysek ne mutlu bizlere.

      16 Ekim 2020
      Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir