Hiyerarşisiz Toplum Mümkün Mü
Toplumsal hiyerarşi tek bir tanımı olan ancak insana birçok mana çağrıştıran bir kavramdır. Akla gelen ayrıcalık, statü vs. kavramların ifadesi olarak kullandığımız toplumsal hiyerarşi kavramı insanlar arasında oluşan alt üst ilişkisi başta olmak üzere birçok alanda veya bölgede ‘ben daha’ diye başlayan cümlelerin kaynağı olarak görebiliriz. Hatta bunu genellikle insan ilişkilerinin belirleyici faktörü desek abartmış olmayız diye düşünüyorum.
Toplumsal hiyerarşinin ‘ben daha’ yarışı çevresinde oluştuğunu düşünürsek bu durumun topluma yansımaları hiçte masum değildir. Bu durumu toplumsal olarak değerlendirmeden önce kendimizi bu yarışın içine koyup ‘ben daha’ cümleleri kursak kendimizi nasıl hissederiz? Oluşan bu hisler bize ne katar? Bunu her kademede her yükseliş veya düşüş olarak adlandırılan sistemde düşünmeye çalışalım.
Normal hayatta kim olursa olsun her daim iyi anlaştığı, kendisine uyum sağladığı insan ile arkadaşlık kurar. Bu durum diğer insanları küçük gördüğü için değil sadece insanın kendisiyle o kişinin uyumlu olduğunu düşündüğü için iletişim kurmak ister. Peki ya bunun içine statü girmiş olsa nasıl olur? Yani iyi anlaşmak bir kenara dursun sırf aynı statüde olduğu için sadece o kişi ile iletişim kurmak istese; bırakın aynı statüyü kendinden üst kişilerle bile vakit geçirmek isteyecek. Bunun sebebi ise kendisini hep en üstte gördüğü ve kendi değerini başkalarının belirlemesine izin verdiği içindir elbette.
Bu durumu topluma yansıtacak olursak, Böyle düşününce ‘toplum mu?’ diyeceksiniz belki de. Tanımının ‘tarihsel gelişme içinde, aynı toprak parçası üzerinde birlikte yaşayan ve ortak bir uygarlığı olan, yaşamlarını sürdürmek, birçok temel çıkarlarını gerçekleştirmek için iş birliği yapan insanların tümü.’ diye bildiğimiz toplumdan bahsediyoruz sanırım. Hangi ortaklık hangi iş birliğinden bahsediyor acaba. Gerçekten her daim insanın yanında gezdirdiği hiyerarşi ile mi olacak bu? Toplumu oluşturan en temel etmenleri tek bir sistem ile silip atarken hangi iş birliği veya ortaklığı düşünebiliriz.
Peki hiyerarşi olmayan bir toplum olur mu? Bunun cevabı çok nettir. Eğer yalnızca görev bilincinde olup hiyerarşiyi başka yerlerde kullanmadan, mesleğin gerektirdiği ahlaki kurallar çerçevesinde kalırsa o zaman toplumu da kötü etkileyecek bir alt üst ilişkisinden bahsedemeyiz. O toplumda gözlediğimiz tek şey düzenli çalışan ve birbirinin haklarına, bulunduğu duruma saygı duyup insani davranışlarının dışına çıkmayan huzurlu bir toplum olur. Bunu en net olarak bulunduğu işi bıraktıktan sonra toplum içerisinde gereksiz yere hiyerarşik konuşmalar ve davranışlardan sakınması durumunda görebiliriz.
Kısaca hangi konumda olursan ol toplumda ki hiyerarşiyi topluma kötü bir şekilde yansıtmadan sürdürecek kişi, bunu lehine çevirecek ve sistem ne olursa olsun devletini toplumsuzluktan koruyacak kişi yine bir bireydir.