Dede Korkut Hikayeleri Nedir?

Dede Korkut Hikayeleri Nedir? 

Dede Korkut Hikayeleri, modern Türk edebiyatının yanı sıra Türk kültür tarihinin de en büyük yapı taşlarından biridir. Anayurdumuz Orta Asya’da şekillenmeye başlamasıyla birlikte birtakım olaylar neticesinde motiflerde değişmeler meydana gelmiştir.  Ortaya çıkış şekli ise parça parça ve Anadolu’nun değişik yerlerinde yaşanarak ortaya çıkmıştır, ancak yazarı belli değildir.  

 Destani hikayeler olan Dede Korkut hikayeleri, Oğuz Türklerinin yaptığı savaşların yanı sıra isim koyma, yuğ gibi Türklere ait bazı özel tören ve günleri de bize yansıtmaktadır. Yazılı kültüre geç geçen bir kültür olarak Dede Korkut hikayeleri bizler için bulunmaz bir nimet aynı zamanda Türk tarihinin keşfedilmemiş sayfalarına bir ışık olarak nitelendirilir. Eserin asıl adı ; Kitab-ı Dede Korkut Ala Lisan-ı Taife-i Oğuzan” (Oğuzların Diliyle Dede Korkut Kitabı)dır. 12 adet desten ve bir önsözden oluşur. Şu zamana kadar Dresden ve Vatikan nüshaları var olarak bilinse de Güney Azerbaycan’da Türkmen Sahra nüshası da olmak üzere toplam 3 adet nüshası bulunmaktadır.  

 Dede Korkut kimdir diye soracak olursanız hakkında kesin bir bilgi olmamakla beraber söylentilere göre Oğuzların Bayat boyundandır. Türkmenistan’ın Sir-Derya nehrinin Aral Gölü ile buluştuğu yerde doğduğu, Ürgeç Dede adında oğlu olduğu, hüküm süren Türk hakanlarına akıl hocalığı yaptığı söylentiler ve hikayeler doğrultusunda elde edilen bilgilerdir. 

 Azerbaycan Türkçesi ile 12 hikayeden oluşan Dede Korkut kitabı, Türk milletinin birlik ve beraberliğinin asırlardan beri var olduğunu öne çıkarır. Hikayelerin konuları çeşitlilik gösterse dahi altında yatan ana fikir ve tema daima aynıdır. Türklerin Müslümanlığa geçiş dönemi olması nedeniyle dini motifler de görülmektedir. Aynı zamanda Alp tipi evliliğin (beşik kertmesi) bu zamanlara dayandığı hikayelerden alınan bilgilerdir. 

Kopuz, bilindiği üzere Türk çalgı aletidir ve buna eşlik eden ve Oğuzların tanınmasını sağlayan diğer alet ise davuldur. 15-16. Yüzyıllarda yazıya geçirildiği düşünülürse bu zamana kadar var olan geleneklerin kökünü öğrenme fırsatını bulduğumuz paha biçilemez bir kitaptır.  

Mutfak kültürümüz de yansıtılmıştır. Örneğin: Kara koyun yahnisi, bazlama, bir külek yoğurt hikayelerde geçen bazı motiflerdir.  İlaveten, Dede korkut hikayeleri Türklerin doğum ve ölüm törenleri başta olmak üzere çocuk oyunları, halk hekimliği ve baytarlığı gibi birçok halk bilimi konularında da başvurulacak kaynak olarak karşımıza çıkmaktadır.. Önemli Türk bilimcilerinin Orhan Şaik Gökyay, Muharrem Ergin gibi değerli hocalar kitap hakkında çeşitli çalışmalar yapmışlardır.

Dede Korkut hikâyelerinde iki yüzlülük yoktur. Bütün beyler ve kadınlar merttirler. Yalan söylemezler, hikâyelerin bir tek yalancısı bulunmaktadır. O da  Yalancıoğlu Yaltacuk olarak konu gereği Bamsı Beyrek hikâyesinde karşımıza çıkar. Ayrıca bu hikayelerden yola çıkarak görüyoruz ki ; anneye çok değer verilmektedir.  Hatta Oğuzlar “ana hakkı Tanrı hakkıdır” şeklinde ifadede bulunmuşlardır. Tercih ettikleri çocuk ise erkektir. Hikâyelerde göçebelik hayat tarzı benimsenmektedir. Onların  tek varlıkları sürüleridir. Koyunları, develeri ve atları onlar için çok kıymetlidir. İlaveten, sayıları binlerle ifade edilebilecek olan bu hayvanların çobanları vardır.

  12 hikaye ise şöyledir.

1. Dirse Han Oğlu Boğaç Han
2. Salur Kazan’ın Evinin Yağmalanması
3. Kam Büre Beg Oğlu Bamsi Beyrek
4. Kazan Bey’in Oğlu Uruz Bey’in Tutsak Olması Hikayesi
5. Koca Duha Oğlu Deli Dumrul Hikayesi
6. Kanlı Koca Oğlu Kan Turalı Hikayesi
7. Kazıcık Koca Oğlu Yiğenek Hikayesi
8. Basat’ın Tepegözü Öldürmesi Hikayesi
9. Begil Oğlu Emren’in Hikayesi
10. Uşun Koca Oğlu Seyrek Hikayesi
11. Salur Kazan’ın Tutsak Olup Oğlu Uruz’un Çıkardığı Hikayesi
12. İç Oğuz Dış Oğuz Asi Olup Beyrek’in Öldürülme Hikayesi 

 Yukarıdaki hikayelere ilişkin birçok film ve dizi yapılmıştır ancak en ilgi çekeni ise TRT Çocuk kanalının üstlendiği Dede Korkut adında çizgi filmlerdir.  Buradaki amaç çocuk grubuna ahlaki ders ve öğüt verirken öğretmektir çünkü Oğuz beyleri aileye ve özellikle anneye yani kadınlara çok saygılılardır.

Daha ayrıntılı bilgi için bahsettiğim hocalarımızın çalışmalarına göz atabilirsiniz. 🙂

Cemre Söğütler

Eserde kullanılan fotoğraf Ayşen Eren tarafından çekilmiştir. 

Dede Korkut Hikayeleri Nedir?, Dede Korkut Hikayeleri Nedir?, Dede Korkut Hikayeleri Nedir?

Dede Korkut Hikayeleri Nedir?, Dede Korkut Hikayeleri Nedir?, Dede Korkut Hikayeleri Nedir?

Dede Korkut Hikayeleri Nedir?, Dede Korkut Hikayeleri Nedir?, Dede Korkut Hikayeleri Nedir?

Cemre Söğütler’in kaleme aldığı “İnsan Kalıbı” adlı eseri okudunuz mu?